Við yfirheyrslur hollenskrar þingnefndar á mánudag lét fyrrum embættismaður í hollenska seðlabankanum þau ummæli falla að íslenskir embættismenn hefðu veitt rangar upplýsingar um stöðu íslensku bankanna í aðdraganda hruns fjármálakerfisins haustið 2008. Í ljósi þessara ummæla sendi Gylfi Magnússon efnahags- og viðskiptaráðherra frá sér eftirfarandi yfirlýsingu. að því er fram kemur í tilkynningu ráðuneytisins:

„Við tökum slíkar ásakanir og athugasemdir mjög alvarlega. Eitt af þeim verkefnum sem liggja fyrir er að komast til botns í því hvort erlendar eftirlitsstofnanir fengu rangar eða misvísandi upplýsingar frá bönkunum, innlendum eftirlitsaðilum eða öðrum embættismönnum mánuðina fyrir hrunið. Það er von okkar að skýrsla Rannsóknarnefndar Alþingis muni leiða þetta í ljós og dýpka þar með skilning okkar á því hvernig þessir aðilar hefðu getað brugðist við með öðrum hætti.

Frumvarp til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki sem nú liggur fyrir Alþingi til samþykktar mun gerbreyta öllu regluverki íslensks fjármálamarkaðar. Verði það að lögum munum við hafa tekið mikilvæg skref til þess að tryggja að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn hafi aðgang að mun betri og nákvæmari gögnum um stöðu nýju bankanna og annarra fjármálastofnana og mun betra svigrúm til að bregðast við slíkum upplýsingum með afgerandi hæti þegar vandamál gera vart við sig.“

Um 66% landsmanna hyggjast greiða atkvæði gegn Icesave-lögunum í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fyrirhuguð er 6. mars næstkomandi. Kemur þetta fram í könnun sem Capacent Gallup gerði 20.-26. janúar síðastliðinn, að því er fram kemur hjá Greiningu Íslandsbanka.

Þar segir enn fremur:

„Er þetta mun hærra hlutfall en fyrir um mánuði síðan en í könnun sem gerð var 5.-6. janúar sögðust 41% ætla að greiða atkvæði gegn lögunum. Andstaðan er hins vegar svipuð og hún var strax rétt fyrir miðjan mánuðinn en í könnun sem Capacent Gallup gerði 9.-11. janúar sögðust 62% ætla að greiða atkvæði gegn lögunum og 66% í könnuninni sem gerð var 12.-19. janúar.

Nú segjast 30% ætla að kjósa með lögunum en í könnuninni fyrir mánuði sögðust 53% ætla að gera það. Í könnuninni 9.-11. janúar var hlutfall þetta komið niður í 33%. Hlutfall þeirra sem ætla að skila auðu hefur lækkað aðeins en það mælist nú 4% en var 6% í janúarbyrjun.

Stuðningur við ákvörðun forsetans um að staðfesta ekki Icesave-lögin hefur aukist jafnt og þétt í janúar. Í könnuninni sem gerð var 5.-6. janúar voru tæplega 41% svarenda sammála ákvörðun forsetans en í könnuninni sem gerð var í lok janúar sögðust 61% svarenda vera sammála ákvörðun forsetans.“

Skuldatryggingarálag ríkissjóðs til fimm ára hefur hækkað um 260 punkt það sem af er ári og er nú álíka hátt og um mitt síðasta ár (673 punktar). Hækkun álagsins endurspeglar væntanlega meðal annars vaxandi áhyggjur af því að ríkissjóður kunni að lenda í greiðslufalli á næstu árum. Í því sambandi er athyglisvert að þótt álagið til 5 ára, sem oftast er notað til samanburðar, sé þannig svipað og í júlí í fyrra er skuldatryggingarálag á ríkissjóð til eins árs (910 punktar) mun hærra en þá var, og meira í líkingu við stöðuna fyrir ári síðan. Fjárfestar telja þannig töluverðar líkur á að til greiðslufalls kunni að koma innan árs, segir Greining Íslandsbanka.

Þar segir enn fremur:

Litlar líkur á greiðslufalli næsta árið

„Ef litið er yfir erlendar skuldbindingar ríkissjóðs má þó segja að erfitt sé að rökstyðja slíka bölsýni hvað varðar næstu 12 mánuði. Samkvæmt Markaðsupplýsingum Lánamála ríkisins námu erlendar skuldir ríkissjóðs alls jafnvirði 357 ma.kr. um síðustu áramót. Af þeim skuldum er ekkert á lokagjalddaga á þessu ári og þarf ríkissjóður því aðeins að standa skil á vaxtagjöldum, sem gróflega má áætla að séu upp undir 20 ma.kr. Árið 2011 eru lokagjalddagar á tveimur stórum erlendum skuldbindingum ríkissjóðs. Annars vegar er þar um að ræða sambankalán að fjárhæð 300 m. evra, sem greiða á í september og hins vegar skuldabréf að fjárhæð 1 ma. evra sem fellur á gjalddaga í desember. Auk heldur þarf vitaskuld að greiða vexti af þessum og öðrum skuldbindingum. Ef ekki fæst frekara lánsfé inn í gjaldeyrisforða Seðlabankans gæti hann því verið orðinn nokkuð smár eftir þessar greiðslur. Það er hins vegar tæpast fyrr en í apríl 2012, þegar skuldabréf að fjárhæð 250 m. evra er á gjalddaga, sem gjaldeyrisforðinn kynni að verða þurrausinn, jafnvel þótt ekki takist að afla neins frekari gjaldeyris inn í hann.

Áhrif af skuldum Landsvirkjunar

Auk ríkissjóðs sjálfs er Landsvirkjun eini lántakandinn með ríkisábyrgð sem ber umtalsverðar erlendar skuldir, eftir því sem næst verður komist. Fyrirtækið skuldaði tæplega 2,6 ma. Bandaríkjadollara (330 ma.kr.) í erlendum myntum um mitt síðasta ár, mest í evrum og dollurum. Afborganir þeirra skulda dreifast hins vegar nokkuð jafnt á næstu árin, ef marka má árshlutareikning fyrirtækisins. Þannig er jafnvirði 282 m. dollara á gjalddaga á næsta ári og 201 m. dollara falla á gjalddaga árið 2012, auk vaxtagreiðslna. Landsvirkjun hefur aðgang að allt að 300 m. Bandaríkjadollara úr gjaldeyrisforða Seðlabankans samkvæmt sérstökum viðbúnaðarsamningi sem gerður var í fyrrasumar. Sjóðstreymi fyrirtækisins hefur hins vegar að líkindum batnað töluvert frá fyrri hluta síðasta árs sakir þess hversu álverð hefur hækkað á erlendum mörkuðum, auk þess sem Landsvirkjunar kveðst vera vel í sveit sett hvað lausafé varðar miðað við nýlega frétt á vef fyrirtækisins, þar sem fram kemur að lausafé, veltilán og sjóðstreymi samanlagt eigi að duga fyrir öllum skuldbindingum fram til ársins 2012.“

Steingrímur J. Sigfússon, fjármálaráðherra, átti í dag í Haag fund með fjármálaráðherrum Bretlands og Hollands. Með honum sátu fundinn þeir Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins. Á fundinum var skipst á skoðunum um stöðu Icesave-málsins, að því er fram kemur í tilkynningu fjármálaráðuneytisins.

„Aðilar munu nú meta stöðuna en á þessu stigi hefur ekki verið tekin ákvörðun um frekari fundi,“ segir enn fremur í tilkynningu ráðuneytisins.

Samráðsfundur allra helstu hagsmunasamtaka atvinnulífs var haldinn þann 26. janúar s.l. en til fundarins var boðað af formönnum Viðskiptaráðs Íslands og Samtaka atvinnulífs, að því er fram kemur í tilkynningu Viðskiptaráðs. „Auk þeirra tóku þátt fulltrúar Bílgreinasambandsins, Félags íslenskra stórkaupmanna, Landsambands íslenskra útvegsmanna, Samorku, Samtaka ferðaþjónustu, Samtaka fjármálafyrirtækja, Samtaka fiskvinnslustöðva, Samtaka iðnaðar, Samtaka verslunar og þjónustu og Samtaka fyrirtækja í rafiðnaði.

Tilefni fundarins var að ræða þær erfiðu aðstæður sem nú eru uppi í íslensku atvinnulíf og samfélaginu í heild, helstu áskoranir mismunandi atvinnugreina, almenna stöðu efnahagsmála og samstarf stjórnvalda og atvinnulífs þessu til úrbóta. Á fundinum komu fram verulegar áhyggjur af þróun mála síðustu mánuði, almennri stöðnun efnahagslífs og skorti á hagvaxtarhvetjandi úrræðum. Einnig var lýst sérstökum áhyggjum af skilningsleysi stjórnvalda á þeim vandamálum sem heimili og atvinnulíf glíma við um þessar mundir. Til að snúa megi vörn í sókn er nauðsynlegt að stuðlað verði að aukinni fjárfestingu og almennri verðmætasköpun með öllum tiltækum ráðum. Þannig má standa vörð um störf í landinu, koma í veg fyrir frekari gjaldþrot fyrirtækja og stuðla að hraðari bata í fjármálum hins opinbera. Á fundinum var lögð áhersla á að ekki mætti við frekari skerðingu á rekstrarumhverfi fyrirtækja og nauðsyn þess að ríkara samstarf eigi sér stað á milli stjórnvalda og atvinnulífs.

Á næstu mánuðum og misserum munu hagsmunasamtöku atvinnulífs samnýta krafta sýna í meira mæli en áður, með það að markmiði að endurreisn efnahagslífs gangi hraðar og skilvirkar fyrir sig og að komið verði í veg fyrir frekar skerðingu á rekstrarumhverfi íslensks atvinnulífs. Aðeins þannig muni hagvöxtur aukast og atvinnuástand batna,“ segir enn fremur í tilkynningunni.

Uppbygging atvinnulífs á Vesturlandi verður rædd á stefnumóti í Menntaskóla Borgarfjarðar á morgun, laugardaginn 30. janúar. Raunar verða öll helstu mál sem snerta framtíð samfélagsins til umræðu en markmiðið er að fá sem flesta til að leggja sitt af mörkum og hafa mótandi áhrif á samfélagið, að því er fram kemur á síðu Samtaka atvinnulífsins.

Þar segir enn fremur:

„Öllum er velkomið að taka þátt en fjölbreyttur hópur fólks mun flytja erindi auk þess sem ólík málefni verða rædd í umræðuhópum.

Framsöguerindi flytja Ágúst Einarsson rektor Háskólans á Bifröst, Svafa Grönfeldt fyrrverandi rektor Háskólans í Reykjavík, Dögg Mósesdóttir framkvæmdastjóri Northern Wave kvikmyndahátíðar í Grundarfirði, Sigríður Margrét Guðmundsdóttir framkvæmdastjóri Landnámsseturs í Borgarnesi og Ingvar E. Sigurðsson leikari.

Ráðstefnustjóri er Þórólfur Árnason. Þingið er haldið í Menntaskóla Borgarfjarðar og hefst kl. 10.00. Húsið opnar kl. 09.00 og boðið verður upp á léttan morgunverð en þinghaldi lýkur kl. 15:30.“

Á sama tíma og aukinnar bjartsýni gætir um hagvöxt í helstu iðnríkjum heims í ár er svartsýnin vaxandi varðandi hagvaxtarhorfur hér á landi. Sést þetta vel í tveim hagspám sem komu út í þessari viku, þ.e. annars vegar spá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (AGS) fyrir efnahagsástandið í heiminum sem birt var á þriðjudaginn og hins vegar efnahagspá Seðlabankans sem birt var á miðvikudaginn. Endurreisnarstarfið í kjölfar lausafjárkreppunnar sem reið yfir fjármálaheiminn á árinu 2008 hefur verið mun erfiðara hér en víðast hvar og birtist það nú í því að íslenska hagkerfið situr eftir í samdrætti á sama tíma og dágóður hagvöxtur er komin víðast hvar í löndunum umhverfis okkur, að því er fram kemur hjá Greiningu Íslandsbanka.

Þar segir enn fremur:

„Í efnahagsspá AGS er spáin fyrir hagvöxt í heiminum í ár hækkuð um 0,8 prósentur frá síðustu spá sem birt var í október á síðasta ári. Spáir sjóðurinn nú 3,9% hagvexti í heiminum í ár sem er vel viðunandi vöxtur. Spáir stofnunin því að helstu iðnríki heims vaxi um 2,1% í ár og er það einnig 0,8 prósenta hækkun frá síðustu spá þeirra í október. Er það ekki síst aukin bjartsýni um hagvöxt í Bandaríkjunum og í Þýskalandi sem er að valda þessari hækkun, en þessi hagkerfi hafa verið að taka við sér undanfarið eftir erfiðan samdrátt á síðasta ári.

Í ofangreindri efnahagsspá Seðlabanka Íslands fyrir Ísland er reiknað með því að samdrátturinn í ár verði meiri hér á landi en bankinn gerði ráð fyrir í sinni síðustu spá sem kom út í nóvember á síðasta ári. Reiknar bankinn nú með því að samdrátturinn verði 3,4% sem er 1 prósentustigi meiri samdráttur en bankinn spáði áður. Það hefur tafið uppbyggingarstarfið að ekki hafi tekist að leysa deiluna um bætur til innistæðueigenda útibúa Landsbankans og setur það mark sitt á hagvaxtarhorfur.

Ef ofangreindar spár ganga eftir verður meiri munur á þróun landsframleiðslu í ár hér á landi annars vegar og í helstu iðnríkjum hins vegar en var á síðastliðnu ári. AGS reiknar með því að samdrátturinn á heimsvísu hafi verið 0,9% í fyrra og 3,2% í helstu iðnríkjum heims. Hér á landi var samdrátturinn 7,7% að mati Seðlabankans. Munurinn eru 4,5 prósentur gagnvart iðnríkjunum en verður í ár samkvæmt ofangreindum spám 5,5 prósentur. Munurinn á hagvaxtarþróuninni hér á landi og í heiminum umhverfis okkur er því að aukast hvað þetta varðar og Íslandi í óhag. Fjármálakreppan hér á landi er bæði dýpri, meira langvarandi og erfiðari viðureignar en víðast hvar.“

Vísitala framleiðsluverðs í desember 2009 var 192,9 stig (4. fjórðungur 2005 = 100) og hækkaði um 1,9% frá nóvember 2009. Vísitala framleiðsluverðs fyrir sjávarafurðir var 233,7 stig, sem er hækkun um 1,1% (vísitöluáhrif 0,3%) frá fyrri mánuði og vísitala fyrir stóriðju var 218,0 stig, hækkaði um 4,2% (1,5%). Vísitalan fyrir matvæli var óbreytt frá nóvember og vísitala fyrir annan iðnað hækkaði um 0,5% (0,1%).

Vísitala framleiðsluverðs fyrir vörur sem framleiddar voru og seldar innanlands lækkaði um 0,2% milli mánaða en vísitala fyrir útfluttar afurðir hækkaði um 2,6% (1,9%).

Miðað við desember 2008 hefur vísitala framleiðsluverðs hækkað um 5,4% en verðvísitala sjávarafurða um 0,5%. Á sama tíma hefur verð á afurðum stóriðju hækkað um 5,1% en matvælaverð hefur hækkað um 2,2%.

Vöruskiptajöfnuðurinn á síðasta ári var jakvæður um 87,2 milljarða króna. Þetta eru mikil umskipti frá árinu 2008 þegar vöruskiptin voru óhagstæð um 8,9 milljarða. Vöruskiptajöfnuðurinn var því 96,1 milljarði króna hagstæðari en á sama tíma árið áður.

Samkvæmt bráðabirgðatölum voru fyrir allt árið 2009 fluttar út vörur fyrir 497,1 milljarð króna en inn fyrir 409,9 milljarða króna fob (445,4 milljarð króna cif). Afgangur var á vöruskiptunum við útlönd samkvæmt bráðabirgðatölum, reiknað á fob verðmæti, sem nam 87,2 milljörðum en á sama tíma árið áður voru þau óhagstæð um 8,9 milljarða á sama gengi.

Samkvæmt bráðabirgðatölum voru í desembermánuði fluttar út vörur fyrir 42,0 milljarða króna og inn fyrir 35,0 milljarða króna fob (38,0 milljarða króna cif). Vöruskiptin í desember, reiknuð á fob verðmæti, voru því samkvæmt bráðabirgðatölum hagstæð um 7,0 milljarða króna. Í desember 2008 voru vöruskiptin hagstæð um 26,4 milljarða króna á sama gengi.

Í bráðabirgðatölum fyrir árið hefur verið leiðrétt fyrir verslun með skip og flugvélar á árinu 2009.

Útflutningur

Samkvæmt bráðabirgðatölum fyrir árið 2009 var heildarverðmæti vöruútflutnings 20,6% minna en á sama tíma árið áður á föstu gengi¹ . Iðnaðarvörur voru 48,2% alls útflutnings og er þetta annað árið í röð, frá því að skráning á árlegum útflutningi hófst með reglubundnum hætti árið 1862, sem hlutdeild iðnaðarvara er hærri en sjávarafurða. Verðmæti iðnaðarvara var 26,5% minna á árinu 2009 en árið áður og vó ál þyngst í útflutningnum. Sjávarafurðir voru 42,0% alls útflutnings og var verðmæti þeirra 9,2% minna en á sama tíma árið áður. Stærsti liður útfluttra sjávarafurða var fryst fiskflök og dróst útflutningur þeirra saman frá árinu 2008. Sölur á skipum og flugvélum drógust saman á árinu.

Innflutningur

Samkvæmt bráðabirgðatölum var verðmæti vöruinnflutnings á árinu 2009 35,4% minna á föstu gengi en á sama tíma árið áður. Stærstu liðir innflutnings 2009 voru hrá- og rekstrarvara með 30,5% hlutdeild og fjárfestingarvara með 21,6% hlutdeild. Samdráttur varð í nær öllum liðum innflutnings en af einstökum liðum varð mestur samdráttur, í krónum talið, í innflutningi á hrá- og rekstrarvöru, í innflutningi á fjárfestingavöru og á flutningatækjum, aðallega fólksbílum og flutningatækjum til atvinnurekstrar.

Í desember 2009 voru 80 fyrirtæki tekin til gjaldþrotaskipta samanborið við 75 fyrirtæki í desember 2008, sem jafngildir tæplega 7% fjölgun milli ára.

Eftir bálkum atvinnugreina voru flest gjaldþrot eða 26 í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð og 15 gjaldþrot í Heild- og smásöluverslun, viðgerðir á vélknúnum ökutækjum. Árið 2009 er heildarfjöldi gjaldþrota því 906 samanborið við 748 gjaldþrot árið 2008 sem jafngildir rúmlega 21% aukningu milli ára.