Tap lífeyris­sjóðanna - ábyrgð verkalýðshreyfingarinnar

Ekki liggur ljóst fyrir hvað mikið tap lífeyrissjóðanna íslensku verður vegna þeirra sviptinga sem verið hafa á fjármálamörkuðum frá því síðsumars 2008. Tapið verður þó verulegt. Tæpast hafa stjórnir lífeyrissjóðanna enn afskrifað það sem þarf að afskrifa og gert lífeyrisþegum grein fyrir því hvað mikið lífeyrir þeirra skerðist vegna oft á tíðum gáleysislegrar gæslu stjórnendanna á fjármunum lífeyrisþega.

Þegar kröfur í þrotabú Kaupþings voru birtar kom í ljós að kröfur lífeyrissjóðanna nema rúmlega 64 milljarði bara í þessum eina banka. Þessar kröfur eru að langmestu leyti tapaðar.

Þar fyrir utan áttu lífeyrissjóðirnir hlut í föllnu bönkunum og stórfyrirtækjunum Exista, FL Group og margra fleiri. Eftir nokkurn tíma verða stjórnir lífeyrissjóðanna að horfast í augu við raunverulegt tap og gera sjóðsfélögunum grein fyrir því hvað mikið lífeyririnn þeirra skerðist vegna þess hvernig þetta fólk sem borgar sjálfu sér ofurlaun hefur farið að við vörslu og hagsmunagæslu fyrir lífeyrisþega. Eðlilega sitja allir áfram í þægilegu sætunum sínum og hafa ekki skert eigin kjör en halda áfram að ráðslagast með lífeyri fólksins í landinu.

Við ráðum því ekki hvort við greiðum í lífeyrissjóði eða ekki. Við erum þvinguð til að gera það með lögum. Ríkisvaldið skyldar okkur til að greiða ákveðinn hluta af tekjum okkar í lífeyrissjóði alla starfsævi okkar. Sjálfstæðir atvinnurekendur og launafólk er þarna á sama báti. Löggjafinn gætti þess ekki að setja nægjanlegar skyldur á stjórnendur lífeyrissjóðanna þannig að einhver takmörk og eftirlit sjóðsfélaga gæti verið um að ræða varðandi fjárfestingu og starfsemi að öðru leyti. Venjulegur lífeyrisþegi verður að taka því sem að honum er rétt eða aðallega frá honum tekið. Nú þegar fráleit fjármálastjórn lífeyrissjóðanna hefur leitt til gríðarlegs taps þá hefur venjulegur lífeyrisþegi heldur ekkert með það að gera og getur ekki sagt sig frá lífeyrissjóðnum heldur verður lögum samkvæmt að halda áfram að borga hluta launa sinna í hann.

Svo mjög hefur réttindum frjálsborins fólks farið aftur frá þjóðveldisöld á Íslandi fyrir rúmum þúsund árum að þá gátu menn sagt sig úr goðorði þess goða sem menn vildu ekki vera með og í sveit með öðrum goða sem þeim hugnaðist betur. Nú 1100 árum síðar eiga frjálsbornir menn sem svo eru kallaðir ekkert val. Þeir eru tilneyddir til að vera í þeim lífeyrissjóði sem löggjafinn ákveður.

Á þjóðveldisöld greiddi fólk tíund sem skiptist eftir ákveðnum reglum. Þá greiddu eignamenn eignaskatt í formi tíundar en ekkert var lagt á aðra. Velferðarkerfi þess tíma var það fullkomnasta sem þekktist í Norðurálfu enda var þá ekki til í landinu víðtækt net vandamálafræðinga til að vandræðast með fólk.

Nú greiða menn um helming tekna sinna í tekjuskatta og lífeyrissjóði auk þess sem ríkisvaldið tekur síðan fjórðung allrar eyðslu í formi virðisaukaskatts auk margs annars. Því má velta fyrir sér hvort fólkið í landinu sé í raun frjálsborið þegar það ræður ekki nema minni hluta tekna sinna en ríkisvaldið tekur meirihlutann og úthlutar að eigin geðþótta. Alla vega er frelsi okkar verulega skert vegna ofurskattheimtu og greiðslna í lífeyrissjóði svo okkur geti hugsanlega liðið vel í ellinni ef við verðum svo gömul. Ef ekki þá hirðir lífeyrissjóðurinn þennan þvingaða sparnað okkar.

Sá munur er gerður á almennum launþegum og atvinnurekendum annars vegar og ríkisstarfsmönnum hins vegar að almenni launþegi og atvinnurekandinn leggja fé sitt í ýmsa lífeyrissjóði sem hafa verið ávaxtaðir með neikvæðum hætti að undanförnu með þeim afleiðingum að við fáum ekki peningana okkar þeir eru ekki lengur til. Lífeyrissjóðurinn tapaði þeim

Starfsmaður ríkisins þarf ekki að hafa þessar áhyggjur. Hans lífeyrir er verðtryggður og skerðist ekki hvað sem á dynur í þjóðfélaginu. Staðreyndin er nefnilega sú að lífeyrissjóðurinn okkar venjulegs fólks sem erum ekki ríkisstarfsmenn skerðist vegna ráðaleysis stjórnanda lífeyrissjóða okkar. Þetta gerist þrátt fyrir það að því sé haldið fram að verðtryggingin verði að vera á lánunum okkar til að hægt sé að hafa verðtryggðan lífeyri. Sterkustu talsmenn þessa er verkalýðshreyfingin og Samtök atvinnulífsins. Verkalýðshreyfingin er þannig að leggja þær drápsklyfjar á venjulegt launafólk í landinu sem þarf að fá lánafyrirgreiðslu sem það getur ekki staðið undir og rýrir lífskjör þeirra.

Ábyrgð verkalýðshreyfingarinnar

Þrátt fyrir að Verkalýðshreyfingin hafi náð því fram að fjötra alþýðu þessa lands undir drápsklyfjum verðtryggingarinnar þá heldur verðtryggingin ekki á lífeyrissjóðum þessarar sömu alþýðu. Lífeyrissjóðirnir ávöxtuðu nefnilega ekki sitt pund á verðtryggðum reikningum. Þess vegna situr venjulegur Íslendingur nú uppi með það að tapa eignum sínum vegna verðtryggingarinnar og tapa lífeyrinum sínum vegna áhættusækinnar fjárfestingarstefnu gæslumanna lífeyrisins. Með hvaða hætti getur verkalýðsforustan afsakað þetta fyrir almenningi.

Hvernig ætlar verkalýðshreyfingin að afsaka það að höfuðstólar verðtryggðra lána stökkbreytist upp á við jafnvel þó að virðisaukinn í þjóðfélaginu sé neikvæður. Getur verkalýðshreyfingin bent á einhverja réttlætingu þess að fólkið í landinu sé arðrænt með þessum hætti.

Áttar verkalýðshreyfingin sig ekki á því að það eru engir aðrir en verkalýðsforingjar þessa lands sem bera mesta ábyrgð á því að alþýðu þessa lands var hrundið út í verðtryggðu lánin. Verðtryggingin hafði sýnt sig að vera svo óréttlát að fólk vildi frekar taka gengisáhættu sem það hefur tapað verulega á en þegar upp verður staðið þá verður verðtryggða lánið samt dýrara hversu undarlegt sem það kann að hljóma.

Hvernig stóð á því að verkalýðshreyfingin varaði fólkið sitt ekki við að taka gengistryggð lán? Þegar árið 2006 mátti vera ljóst að gengið var allt of hátt skráð og til þess mundi koma að gengið félli verulega. Ég benti á þetta í pistlum raunar frá árinu 2005 og Neytendasamtökin vöruðu fólk við. Það gerðu Neytendasamtökin þó að þau hafi alla jafnan verið á móti verðtryggingu lána. Spurningin er nefnilega um að vinna fyrir sitt fólk á hverjum tíma og ráðleggja því í samræmi við það sem góðum og gætnum heimilisföður ber skylda til að gera. Þá skyldu inntu Neytendasamtökin af hendi en þar brást verkalýðshreyfingin umbjóðendum sínum og æ síðan hvað þetta varðar.

Í þjóðfélagi verður að vera réttlæti. Þannig verða lífeyriskjör allra að vera sambærileg. Vilji ríkisvaldið hafa afskipti af lífeyrismálum með því að lögbinda þvingaðan sparnað þá verður það líka að bera ábyrgð á því að fólkið fái peningana sína til baka. Þess vegna er ekki nema um tvær leiðir að velja. Annars vegar að hafa einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn og þá með sömu kjörum óháð því hvar fólk vinnur.

Hin leiðin er að heimila fólki að velja sér sjálft sínar sparnaðarleiðir og heimila sjálfstæðum atvinnurekendum líka smáatvinnurekendum að leggja ákveðinn hluta lífeyrisins til uppbyggingar fyrirtækisins. Það getur ekki verið eðlilegt að það séu eingöngu þeir stóru sem fái peninga frá lífeyrissjóðunum en ekki smáatvinnurekandinn.

Af hverju á Bónus að fá milljarða lán úr lífeyrissjóðum á meðan kaupmaðurinn á horninu fær ekki neitt og er jafnvel neyddur til að lána Bónus með óbeinum hætti. Það er af því að verkalýðshreyfingin sem stjórnar tíma og tíðum hjá lífeyrissjóðunum hagar því þannig.

Ábyrgð stjórnmálamanna þegar þarf að spara í ríkis- eða borgarrekstri.

Mér til nokkurrar hrellingar hef ég lesið áhersluatriði verðandi borgarfulltrúa og þeirra sem ekki hafa náð framgagni í prófkjörum sem þegar hafa farið fram. Undantekningarlítið er vísað til góðmálaverkefna sem öllum má vera ljóst að draga verður saman eða fella niður á næsta kjörtímabili. Samdráttur tekna og skuldastaða er einfaldlega með þeim hætti.

Einn ungur frambjóðandi í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins benti þó á þessar staðreyndir með ábyrgum hætti og skírskotaði til ábyrgðar stjórnmálamanna varðandi það að spara og forgangsraða verkefnum í samræmi við þær staðreyndir sem við búum við í dag. Hann náði ekki kjöri.

Samt sem áður var þessi ungi maður að benda á það sem skiptir mestu máli í dag. Einkum og sér í lagi þar sem stjórnkerfið hefur undist jafn mikið og hjá Reykjavíkurborg og borgarfulltrúarnir hvar í flokki sem þeir standa skammta sér óheyrileg starfskjör og fríðindi. Þrátt fyrir að bent sé opinberlega á þetta þá virðist það ekki hreyfa við neinum. Þegar Daily Telegraph benti á sambærilega hluti í vor sem leið úti í Bretlandi hafði það þau áhrif að þjóðfélagið brást við og krafðist breytinga og það strax. Mér finnst að borgarstjórinn í Reykjavík ætti að beita sér fyrir breytingum gegn bruðli í borgarkerfinu strax. Það er ekki eftir neinu að bíða.

Það er mörg matarholan hjá hinu opinbera þrátt fyrir það að ríkið og flest sveitarfélög þurfi að taka lán til að fjármagna rekstur sinn. Með því er verið að leggja byrðar af áframhaldandi svalli í núinu á framtíðina og stöðugt þyngri byrðar eftir því sem þessari veislu á kostnað framtíðarinnar er haldið lengur áfram.

Eftir að hafa lesið ummæli unga frambjóðandans sem ég vísaði til þá flaug að mér hvort það væri afsakanlegt að ríki og sveitarfélög tækju lán til að borga fyrir starfsemi stjórnmálaflokka svo dæmi séu nefnd. Er ekki eðlilegt að skerða þau framlög verulega.

Samkvæmt fjárlögum á að reka ríkissjóð með halla upp á hundrað milljarða á þessu ári þrátt fyrir verulega aukna skattbyrði fólksins í landinu. Til að geta fjármagnað ríkissjóðshallann þá verður að taka peninga að láni. Þeir peningar sem teknir eru að láni bera vexti. Þannig safnast vandi ríkissjóðs upp og verður erfiðari og erfiðari.

Það gleymist stundum þegar stjórnmálamenn góðmálanna sveifla um sig kápu velgjörðanna að það er gjafmildi á kostnað annarra. Þá gleymist það líka að auknar álögur geta haft þá þýðingu að draga úr verðmætasköpun í samfélaginu

Hækkun á virðisaukaskatti hægir á efnahagsbata. Afleiðingin verði samdráttur í neyslu og verðlagshækkanir. Það er niðurstaða Centre for Economics and Business Research um virðisaukaskatthækkanir í Bretlandi og það sama gildir hér. Virðisaukaskattur í Bretlandi var hækkaður um tvö prósentustig í 17,5%. 1 janúar s.l.

Í rannsókninni er því spáð að þetta muni auka verðbólgu. Jafnframt muni einkaneysla dragast saman um 0,7%, sem muni seinka efnahagsbata og valda verðbólgu, sem lýsi sér í engum hagvexti og hækkandi verðlagi. Svipað og við höfum iðulega kynnst vegna skattahækkana.

Við þær aðstæður sem við búum við í dag þá er það skylda stjórnmálamanna að forgangsraða í samræmi við tekjur en ekkert umfram það. Hallarekstur hins opinbera er við þessar aðstæður hreint glapræði og aðför að framtíðarhagsmunum þessarar þjóðar. Aukinn skattlagning er það líka.

Meðan stjórnmálamenn þessa lands reka ríkissjóð með glórulausum halla og sveitarstjórnarmenn þessa lands reka bæjar-og sveitarfélögin með halla við núverandi aðstæður þá eru þeir að vega að hagsmunum þjóðarinnar og grunnstoðum samfélagsins. Krafan er því sú að stjórnmálamenn axli sína ábyrgð og forgangsraði fyrir fólk og eyði ekki um efni fram. Það er það mikilvægasta í íslenskum stjórnmálum í dag.