Sanngjörn lausn á Icesave

Það er engin ágreiningur um það milli Íslendinga að við teljum óréttlátt að bera skuldbindingar vegna Icesave reikninganna. Við sem ekki vorum boðin til veislu fjármálafyrirtækjanna finnst hart að þurfa að taka út timburmennina fyrir þá sem voru á blindafjármálafylleríi. Þá er heldur ekki ágreiningur um það að okkur ber skylda til að standa við fjölþjóðlegar skuldbindingar okkar. Ágreiningur hefur verið hverjar fjölþjóðlegar skuldbindingar okkar eru varðandi Icesave reikningana. Þó hefur mátt lesa út úr þeim alinlöngu umræðum sem átt hafa sér stað um málið að almennt sé samstaða um að okkur beri að standa við greiðslu lágmarksneytendatryggingarinnar sem nemur 20 þúsund Evrum þó að íslensk lagasetning hafi verið með þeim ósköpum að færa hana upp í 20.887 algjörlega að ástæðulausu.

Ágreiningurinn hefur verið um samninginn sem Svavar Gestsson sendiherra lagði drög að fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin samþykkti síðan í vor sem leið. Við þá samningsgerð voru gerð afdrifarík mistök. Hægt er að benda á nokkur atriði en mér finnst þar verið að bera í lækinn sem flóir langt yfir bakka sína.

Meginatriðið nú væri að fá viðurkenningu á því að þær greiðslur sem til eru í þrotabúi Landsbankans rynnu fyrst til að greiðslu á skuldbindingum vegna neytendatryggingarinnar, ekki yrðu greiddir vextir fyrr en frá gjalddaga og vextir verði til muna lægri. Yrði fallist á þessi skilyrði sem eru öll innan fjölþjóðlegra skuldbindinga okkar þá liggur fyrir miðað við mat á eignum að greiðslubyrði okkar yrði minni af Icesave reikningunum en byggingu músikhússins við höfnina í Reykjavík.

Við þurfum að ná samningum sem eru eðlilegir, réttlátir og heiðarlegir í samræmi við aðstæður. Slíkir samningar fela í sér að við samþykkjum greiðslu á kr. 20.000 til þeirra neytenda sem áttu reikninga sína á Icesave reikningunum en ekki fagfjárfesta með þeim skilyrðum sem ég hef hér nefnt. Um það eigum við að sameinast og leita leiða til að ná fram nýjum samningum á þessum réttlátu forsendum í samræmi við þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar.

Síðastliðið haust lagði þingflokkur Sjálfstæðisflokksins til að þessu ágreiningsmáli yrði skotið til Evrópusambandsins. Sú krafa er í raun krafa um að reynt verði að ná fram sanngjörnum samningum sem ríkisstjórnin hefur ekki getað upp á sitt einsdæmi. Nú hafa ýmsir tekið undir þá kröfugerð m.a. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fyrrum formaður Samfylkingarinnar auk margra annarra málsmetandi aðila. Ríkisstjórnin virðist því miður föst í því að samþykkja beri samninginn sem hún hefur undirritað og ekkert annað komi til greina.

Mikilvægt er að ríkisstjórnin söðli um og taki upp samvinnu við stjórnarandstöðuna um að leita nú þegar allra leiða til að ná fram sanngjörnum samningum á þeim forsendum sem okkur ber lagaleg skylda til en ekkert umfram það. Fáir mæla því í mót að samningarnir sem ríkisstjórnin gerði og liggja fyrir samþykktir af meirihluta Alþingis eru ekki réttlátir. Hver einasti fyrirvari sem Alþingi samþykkti vegna samninganna var yfirlýsing um vondan samning. Yfirlýsing um að ríkisstjórnin hefði ekki haldið vel á málstað Íslands við samningagerðina.

Alþingi hefði aldrei gert fyrirvara við góðan og réttlátan samning um Icesave. Þess hefði ekki gerst þörf. Spurningin var aldrei um það að þessi kaleikur yrði frá okkur tekinn það var aldrei hægt. Okkur bar hins vegar ekki skylda til að drekka hann í botn.

Nú er spurning hvort ríkisstjórnin brýtur odd af oflæti sínu og sameinast stjórnarandstöðu og skynsemisfólki í sínum röðum um að skipa nú þegar þverpólitíska nefnd hæfra einstaklinga til að leita þess að ná fram sanngjörnum samningum í málinu. Það yrði að sjálfsögðu viðurkenning ríkisstjórnarinnar á eigin mistökum en það eru hvort eð er allir fyrirvarar Alþingis með sama hætti.

Nú getur Jóhanna Sigurðardóttir sýnt að hún sé verðug þess að vera forsætisráðherra á viðsjárverðum tímum og tekið málið úr höndum Steingríms J. Sigfússonar og leiti eftir því að skapa þjóðarsamstöðu um málið og ná fram sanngjarnri lausn fyrir íslenska hagsmuni.

Dramb og hroki

Staða okkar í dag og framkoma okkar undanfarin ár leiða til þess að við þurfum umfram allt að leitast við að vera góðir grannar. Frá stofnun lýðveldisins og allt fram á síðustu ár áttum við góða vinaþjóð þar sem Bandaríkin voru. Við fengum hagstæðustu samninga við þá. Náðum að byggja upp góðar flugsamgöngur til og frá landinu fyrir þeirra aðstoð og nutum þess í hvívetna í alþjóðasamskiptum að eiga þessa góðu og voldugu þjóð að vinaþjóð. Þessarar sérstöðu njótum við ekki lengur. Staðan er sú vegna fruntaskapar að Bandaríkin hafa ekki skipað hér sendiherra. Við höfum líka átt vinsamleg samskipti við Norðurlöndin og notið þeirra á mörgum sviðum og gerum enn. Viðskipti okkar við Breta hafa verið brösótt og þá skipti okkur máli að eiga voldugan vin og góðar frændþjóðir.

Þessi staða hefur breyst. Að vísu eigum við enn í brösum við Breta en vina- og frændþjóðir okkar líta okkur ekki sömu jákvæðu augum og áður. Þar getum við kennt sjálfum okkur um að mestu leyti.

Meðan bankamenn, útrásarvíkingar og stjórnmálamenn töldu okkur vera langflottustu og gáfuðustu þjóð í heiminum eða eins og sagt var Ísland er langstórasta landið í heiminum þá gengum við oftar en einu sinni fram af vinum okkar með drambi og hroka. Gott dæmi um þetta mátti sjá í leiðara Jyllands Posten í vikunni sem leið þar sem vísað var til þess að íslenskir kaupsýslumenn hefðu sýnt af sér fádæma hroka í viðskiptum í Danmörku og þá hefðu þeir, íslenskir bankamenn og stjórnmálamenn sýnt gömlum vinaþjóðum sýnum dramb og lítilsvirðingu þegar um málefni íslenskra kaupsýslumanna og banka hefði verið fjallað með hlutlægum hætti í dönskum fjölmiðlum. Bent var á það í því sambandi að ráðherrar, bankamenn og kaupsýslumenn íslenskir hefðu gert lítið úr þessu og talað um danska heimsveldisstefnu og öfund.

Vafalaust er þessi kafli í samskiptum okkar við nágrannaþjóðir okkar mörgum gleymdur enda er þetta eitt af því sem við viljum gleyma sem fyrst. Við getum þó ekki láð vinum okkar á Norðurlöndunum að þeim skuli hafa ofboðið með hvaða hætti íslensk stjórnvöld, bankamenn og útrásarvíkingar fóru fram og með hvaða hætti þessir aðilar brugðust við allri gagnrýni.

Með sama hætti og þeir sem gagnrýndu íslensku bankana og útrásarvíkingana erlendis voru sagðir heimsvaldasinnar, öfundsjúkir og skilningslausir. Þá vorum við sem gagnrýndum þetta hér innanlands kallaðir öfundarmenn, lúserar fýlupokar og gamaldags en umfram allt fólk sem hefði ekki fylgst með þróuninni og skyldi ekki nútíma fjármálastarfsemi.

Ég skal viðurkenna það að ég spurði nokkra vini mína þeirrar spurningar frá 2006 og fram eftir ári 2008 hvort það væri ég sem væri vitlaus eða allt banka- og útrásarmojið svo hart var þessi fjárhagslega heimsvaldastefna íslensku bankanna rekin. Stuðningsmenn fjárhagslegrar heimsyfirráðastefnu íslenskra fjármálaafla sögðu alltaf við mig í lok umræðu um innihald eða innihaldsleysi meintrar auðsköpunar, þú skilur þetta ekki. Því miður náðu banka- og fjármálamennirnir að trylla allt þjóðfélagið þannig að vitrænni umræðu varð ekki komið að um þessi mál meðan dansinn stóð sem hæst.

Eftir hrunið hafa margir komið fram og talað um að ákveðnir stjórnmálaflokkar hafi valdið hruninu. Það er ekki rétt. Það er engin stjórnmálaflokkur sem ber einn ábyrgð á hruninu. Engin íslenskur stjórnmálaflokkur hefur stefnu eða hefur haft sem gat leitt til bankahruns eins og þess sem hér varð. Var Samfylkingin eða Vinstri græn að átelja ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins fyrir framgöngu sína í samskiptum sínum við bankamenn og viðskiptajöfra? Ekki að neinu leyti sem varðaði bankahrunið. Samfylkingin og Vinstri græn komu ekki fram með neinar tillögur um fjármálastarfsemi þann tíma sem þessir flokkar voru í stjórnarandstöðu sem hefðu breytt nokkrum hlut og því síður Frjálslyndir.

Frá því að ég settist á þing þá átti ég einn samherja á þingi varðandi gagnrýni á fjármálastarfsemina og athugasemdir við að mikið væri að og við flytum sofandi að feigðarósi. Það var Guðni Ágústsson þáverandi formaður Framsóknarflokksins. Því fór fjarri að fjölmiðlar eða Háskólasamfélagið tæki undir með okkur eða hreyfði varnaðarorðum af gefnu tilefni.

Hróp Samfylkingarmanna og Vinstri grænna um hrunflokkana, Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn er því innistæðulaus áróður.

Stjórnmálamenn samtímans eru ekki eða voru ekki spilltir eða meðvitaðir þátttakendur í hrunadansinum nema þá í einstaka undantekningartilvikum. Stjórnmálamennirnir byggðu á opinberum gögnum, skýrslum bankanna, skýrslum, úttektum og áliti sem kom m.a. frá Háskólasamfélaginu. Núverandi viðskiptaráðherra sá vaski mótmælandi á útifundum Harðar Torfasonar í fyrravetur sat m.a. í nefnd forsetans, sem veitti hrunbarónum sérstök viðurkenningarverðlaun fyrir snilli sína þegar þeir voru á góðri leið með að leiða bankana í þrot.