Hin háskalegu tengsl Icesave og ESB

Undirritaður er þess heiðurs aðnjótandi að vera útnefndur „Ráðgjafi ársins“ af hinum oft ágæta og samt hægrisinnaða Vefþjóðvilja (http://andriki.is) með svofelldri áletrun:

Ráðgjöf ársins: Bjarni Harðarson ráðlagði öllum andstæðingum Evrópusambandsaðildar að kjósa vinstrigræna, til að tryggja að ekki yrði sótt um aðild. Í árslok hóf hann baráttu fyrir því að Icesave yrði samþykkt.

Um leið og ég þakka þeim Andríkismönnum heiðurinn langar mig að gera lítilsháttar grein fyrir þeim störfum og skoðunum sem liggja að baki svo góðum árangri í árlegri útnefningu.

Bankaflokkunum illa treystandi

Við kosningar síðasta vor höfðu kjósendur um nokkra vonda kosti að velja. Framsóknarflokkurinn ákvað á flokksþingi í ársbyrjun að gera aðildarumsókn að ESB að baráttumáli sínu sem var mikill áfangasigur ESB-sinna þar í flokki.

Það er ekki nema ár síðan Sjálfstæðisflokkurinn í stjórnarsamstarfi við Samfylkinguna gaf mjög ákveðinn ádrátt um að endurskoða og aðlaga ESB-stefnu flokks síns að stefnu krata. Þrýstihópar innan atvinnulífsins kölluðu þá mjög eftir ESB-aðild og greinilegt var á skrifum ýmissa forystumanna flokksins, t.d. þeirra Bjarna Benediktssonar og Illuga Gunnarssonar að þeir teldu til greina koma að flokkurinn gerðist vinsamlegri gagnvart ESB-aðild en verið hafði. Af þingmönnum sem þá sátu á þingi mátti telja á fingrum annarrar handar þá sem lýstu yfir einarðri andstöðu við ESB-aðild. Álíka margir reyndust verulega ESB-sinnaðir en flestir gáðu til veðurs.

Hefði Sjálfstæðisflokkurinn setið áfram í ríkisstjórn er ljóst að ESB hefði orðið mikið átakamál á landsfundi sem boðaður var beinlínis til að breyta þessum kúrsi. Í millitíðinni gerðist það að Samfylkingin sleit stjórnarsamstarfi og þar með voru öll vopn úr höndum ESB-sinna innan flokksins.

Þeir eru til sem túlka niðurstöðu síðasta landsfundar svo að forystan yrði að fylgja grasrótinni í ESB málum. Allir sem einhverja innsýn hafa í íslenska flokkapólitík vita að það er að öllum jafnaði grasrótin sem fylgir forystunni en ekki öfugt. Kvótakerfið og vísitölubindingin eru talandi dæmi um stefnumál þar sem flokksforystur hafa leitt grasrót sína en ekki öfugt. Við þau veðrabrigði sem orðið höfðu í íslenskri pólitík síðasta vor hentaði forystu Sjálfstæðisflokksins einfaldlega að tala gegn ESB-aðild en engu að síður var öllum dyrum haldið opnum.

VG illskársti kosturinn

Við þessar aðstæður hvatti ég andstæðinga ESB-aðildar til að fylkja sér um VG og sé ekki eftir því. Í þeirra frambjóðendahópi var og er einfaldlega stærstur hópur einarðra ESB-andstæðinga. Vitaskuld gramdist mér sem fleirum að sjá núverandi ríkisstjórn leggja fram aðildarumsókn að ESB en hér er ekki allt sem sýnist.

Þær pólitísku forsendur voru í reynd orðnar í þessu landi á síðasta ári að ákaflega erfitt var að sjá fyrir sér stjórnarmyndun án þess að aðildarumsókn kæmist á dagskrá. Samfylkingin var kominn í þá stöðu að vera hinn miðlægi flokkur sem hafði öll ráð í hendi sér, líkt og Sjálfstæðisflokkurinn hafði hér áður til áratuga. Miklu skipti líka að meirihluti þingmanna sat nú á Alþingi í skjóli flokka sem höfðu ESB-umsókn á stefnuskrá sinni.

ESB-kratar gátu í reynd valið um þrjá möguleika og allir hefðu þeir leitt okkur að ESB-umsókn. Einn var að taka Sjálfstæðisflokkinn aftur í fangið sem hann hefði glaður þegið því engum flokki fer jafn illa að vera í stjórnarandstöðu. Annar var að mynda ESB-stjórn með Framsóknarflokki og þáverandi Borgarahreyfingu. Sá þriðji var VG.

Við þessar aðstæður gengust Vinstri grænir undir þau skilyrði Samfylkingar að heimila umsókn að ESB þrátt fyrir gríðarlegan kostnað sem því fylgir. Það var þá og er enn mín sannfæring að við ESB-umsókn gætu aðstæður ekki verið ákjósanlegri fyrir okkur sem ekki viljum fyrir nokkurn mun sjá Ísland í ESB.

Mín trú er að dómur sögunnar um þessa umsókn verði að hún sé kostnaðarsamt bjölluat sem ESB-andstæðingar hafi att ESB-sinnum í. Þó auðvitað sé erfitt á krepputímum að réttlæta slíka sóun á almannafé þá gildir hér sem jafnan að réttlætanlegt getur verið að fórna minni hagsmunum fyrir meiri.

Icesave og ESB

Fá mál hafa valdið viðlíka fjaðrafoki og Icesavedeilan og er nú borið í bakkafullan lækinn að ræða það frekar. Það er samt mikilvægt að halda því til haga að deilan milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga snýst ekki um það hvort borga eigi Icesave eða ekki, heldur aðeins um það hvernig eigi að borga. Langlíklegast er að munurinn á þeim tveimur greiðsluhugmyndum sem fyrir liggja sé svo óverulegur að þess muni þegar upp er staðið varla sjá stað í þjóðarhag. Enginn flokkanna á Alþingi talar nú fyrir því að ekki eigi að borga Icesave og það gerir ekki heldur Indefence-hópurinn. Sá eini sem þannig talar er höfundur Staksteina Morgunblaðsins og er þar virðingaverður þrátt fyrir nafnleysið.

Ég hef sjálfur þá sannfæringu að það sé vafasamt réttlæti, hvort sem er lagalegt eða siðferðilegt, að baki þeirri kröfu að Íslendingar einir greiði Icesave. En á hinn bóginn hefi ég líkt og fleiri orðið að beygja mig fyrir því að undan því óréttlæti verður ekki vikist. Ísland býður ekki heiminum birginn þegar allir hafa sammælst um breskt óréttlæti. Slíkur barnaskapur minnir um margt á hroka útrásarvíkinganna áður.

Icesave-deilan snýst í reynd ekki um nein grundvallaratriði heldur líkt og allar pólitískar deilur aðeins um stóla og sviðsljós fjölmiðla. Þann leik stunda þingmenn og forseti lýðveldisins samviskulítið gagnvart þjóðarhag. Það er jafnan til marks um mikla smjörklípuleikni og pólitíska fimleika stjórnarandstöðunnar þegar henni tekst að draga einhverja utan sinna hefðbundnu raða með í þann leik.

Tengsl Icesave og ESB

Margir telja Icesave og ESB nátengd mál, jafnvel með þeim hætti að samþykkt Icesave sé forsenda þess að ESB geti síðar beitt Íslendinga mútum. Því er ennfremur haldið fram að full skuldaskil Icesave séu forsenda þess að ESB taki umsókn okkar til skoðunar. Fyrir slíku eru þó engin haldbær rök og miklu líklegra er að þessu sé einmitt öfugt farið. Ísland með öllum sínum auðlindum og ríkidæmi er miklu gómsætari biti en svo að ESB láti hann sér úr greipum sleppa útaf smáskitlegri bankaskuld. Hvað þá að mútutilboð sé vænlegt til árangurs.

En útspil forsetans verður ESB að Þórðargleði því þar með er jafnvel hætta á að Ísland lendi í enn alvarlegri fjármálakrísu en orðin er. Við erum þegar lentir í ruslflokki hjá matsfyrirtækjum og erlendir lánadrottnar ríkisins velta upp þeim möguleika að kippa að sér hendi. Þar með veikist til muna viðnámsþróttur þjóðarinnar til að standast útþenslustefnu Brusselvaldsins og hættan á evrópskri innlimun eykst verulega. Þegar við bætist svo hættan á að núverandi ríkisstjórn hrökklist frá völdum versnar enn staða okkar sem viljum standa vörð um sjálfstæði og fullveldi landsins.

Langsennilegast er að með nýrri ríkisstjórn komist Sjálfstæðisflokkurinn til valda og þar með eigum við ESB-andstæðingar ekki þann hauk í horni sem Sjálfstæðisflokkurinn í stjórnarandstöðu er okkur. Enginn þarf svo að efast um að við möguleg stjórnarskipti yrði Icesave enn á ný keyrt í gegnum þingið, lítið eða ekkert breytt. Komist Sjálfstæðisflokkurinn upp í kratasængina er komin fram sú stjórn sem hefði betri tök en nokkur önnur á að koma Íslandi fljótt og örugglega inn í ESB.

Þar liggja hin raunverulegu og háskalegu tengsl Icesave og ESB.