Ekkert nýtt í Icesave-umræðunni?

Í Morgunblaðinu í morgun er athyglisverð umfjöllun um afstöðu þingmanna ríkisstjórnarflokkanna til Icesave-frumvarpsins, sem nú er til meðferðar á Alþingi. Flestir viðmælendur blaðsins lýsa yfir stuðningi sínum við málið en frá því eru þó undantekningar. Lilja Mósesdóttir talar gegn frumvarpinu með tilvisun til skuldabyrði og skuldaþols þjóðarinnar, Ásmundur Einar Daðason segist ekki gefa upp afstöðu og Ögmundur Jónasson gefur í skyn andstöðu sína með því að vísa til brotthvarfs síns úr ráðherraembætti snemma í haust. Aðrir þingmenn VG og allir þingmenn Samfylkingarinnar segjast styðja málið en eru greinilega misjafnlega ánægðir með það og ekki beinlínis fullir af sannfæringarkrafti og eldmóði.

Alrangar fullyrðingar

Það vekur athygli að stuðningsmenn Icesave-frumvarpsins í röðum stjórnarsinna nefna það flestir að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu að undanförnu. Sömu ummæli hafa raunar heyrst í þinginu meðan á málsmeðferðinni hefur staðið, þá sjaldan að eitthvað heyrist úr þeirri átt úr ræðustól Alþingis.

Þessi fullyrðing er auðvitað alröng. Hugsanlega er hér um að ræða misskilning sem skýrist af því að þessir þingmenn hafa annað hvort ekki fylgst með umræðunni innan þings og í fjölmiðlum eða einfaldlega ekki skilið það sem þar hefur komið fram.

Til þess að leiðrétta þennan misskilning er rétt að minna á nokkur atriði. Ég gerði það raunar í þingræðu um hádegisbil í dag, en er ekki viss um að stjórnarliðar hafi heyrt orð mín, því enginn þeirra var viðstaddur í þingsal meðan ég flutti ræðuna.

Hefur Björgvin ekkert fylgst með?

Fyrst er til þess að taka, að málið er í allt annarri stöðu nú en í sumar þegar fjallað var um fyrra frumvarp fjármálaráðherra um ríkisábyrgð á Icesave-skuldbindingunum. Málsmeðferðin í sumar endaði með þeim hætti, að ríkisábyrgðin var lögfest með fjölmörgum skilyrðum eða fyrirvörum, sem almenn samstaða var um að gerðu stöðu Íslands í málinu miklu skárri en upphaflegar hugmyndir ríkisstjórnarinnar gengu út á. Frumvarpið nú gengur út á fella þessa fyrirvara úr lögunum, en sumum þeirra er skotið inn í viðaukasamninga við Breta og Hollendinga í verulega breyttri og útþynntri mynd. Hér er með öðrum orðum um allt annað mál að ræða og ekkert þýðir fyrir menn að vísa til umfjöllunarinnar í sumar til að réttlæta afstöðu sína nú, eins og til dæmis má lesa úr svari Björgvins G. Sigurðssonar, þingflokksformanns Samfylkingarinnar. Telji Björgvin og félagar hans að ekkert hafi breyst, hafa þeir ekki fylgst mikið með síðustu tvo eða þrjá mánuði.

Fyrirvarar felldir brott, aftengdir eða útþynntir

Einnig er rétt að benda á að frá því síðara Icesave-frumvarp fjármálaráðherra kom fram í október hafa komið fram fjölmargar athugasemdir, innan þings og utan, sem fela í sér harða gagnrýni á efni þess. Þessar athugasemdir hafa fyrst og fremst beinst að því að sýna fram á hvernig fyrirvararnir frá því í sumar eru ýmist felldir brott, aftengdir eða útþynntir í hinu nýja frumvarpi og viðaukasamningunum við Breta og Hollendinga. Ég skal nefna nokkur dæmi:

• 1. Stefán Már Stefánsson prófessor og Lárus Blöndal hrl. röktu í Morgunblaðsgrein 31. október, í fjölmörgum tölusettum liðum, hvaða fyrirvara vantaði í nýja frumvarpið miðað við lögin, sem Alþingi samþykkti 28. ágúst. Niðurstaða þeirra var afdráttarlaus, eins og segir í niðurlagi greinarinnar:

„Þeir fyrirvarar sem mestu skiptu til að takmarka ríkisábyrgðina vegna Icesave-samninganna eru nánast að engu orðnir út frá lögfræðilegu sjónarhorni.“

Skemmst er frá því að segja, að engin svör hafa komið fram við meginröksemdum þeirra Stefáns Más og Lárusar, hvorki í fjölmiðlum né á Alþingi. Eina svarið sem ég hef orðið var við er Morgunblaðsgrein Helga Áss Grétarssonar lögfræðings, sem vann fyrir fjármálaráðuneytið að gerð nýja frumvarpsins. Þar gerir hann athugasemd við eitt tæknilegt atriði, sem fram kom í grein tvímenninganna, sem varðar ólíkt orðalag á einum stað í viðaukasamningunum við Breta og Hollendinga. Það er eina tilraunin sem gerð hefur verið til að svara þeim Stefáni Má og Lárusi.

• 2. Indefence-hópurinn sendi frá sér ítarlega og málefnalega greinargerð 2. nóvember sl. Hún barst bæði þingmönnum með formlegum hætti og var um leið send til fjölmiðla. Þar er farið yfir frumvarp fjármálaráðherra og efni þess borið saman, lið fyrir lið, við lögin frá 28. ágúst. Niðurstaða hópsins er nákvæmlega sú sama og í áður tilvitnaðri grein Stefáns Más og Lárusar; með breytingunum eru fyrirvararnir felldir brott, einmitt þar sem þeir skipta mestu máli.

Ég hef ekki orðið var við að nokkur stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar hafi reynt að svara gagnrýni Indefence-hópsins, hvorki í fjölmiðlum né í þingræðum. Þessar athugasemdir snerta þó kjarna málsins; hver hafa orðið afdrif þeirra fyrirvara, sem þingið lagði svona mikið upp úr í sumar.

• 3. Þann 16. nóvember lögðu nefndarmenn í efnahags- og skattanefnd Alþingis fram nokkur ítarleg og vel rökstudd álit. Þrjú af fjórum voru neikvæð í garð frumvarpsins. Ögmundur Jónasson og Lilja Mósesdóttir, þingmenn VG, lögðu fram vel rökstutt álit. Athugasemdum þeirra hefur hvergi verið svarað. Þór Saari, þingmaður Hreyfingarinnar, gerði slíkt hið sama og sjónarmiðum hans hefur hvergi verið svarað. Þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, Pétur H. Blöndal, Tryggvi Þór Herbertsson og Birkir Jón Jónsson, lögðu einnig fram afar greinargott nefndarálit, sem enginn hefur gert tilraun til að svara.
• 4. Þann 17. nóvember voru lögð fram álit nefndarmanna í fjárlaganefnd um frumvarpið. Þar komu fram þrjú ítarleg og vel rökstudd álit frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar, frá fulltrúum Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Hreyfingarinnar. Engin svör hafa komið fram af hálfu stuðningsmanna frumvarpsins, hvorki í þingræðum né í fjölmiðlum. Niðurstöðum og röksemdafærslu fulltrúa stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd hefur hvergi verið svarað.

Við þetta má auðvitað bæta ótal efnislegum athugasemdum sem bæði hafa komið fram í þingræðum stjórnarandstæðinga og ýmsum blaðagreinum og fréttum í fjölmiðlum. Stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafa ekki gert neinar tilraunir til að svara, nema með því að endurtaka hvað eftir annað órökstuddar fullyrðingar um að ekkert nýtt hafi komið fram. Ekki hefur þó skort tilefnin eða tækifærin fyrir þá til að svara.

Rökstuddar efasemdir um óheimilt fullveldisframsal

Á síðustu vikum hafa líka komið fram alvarlegar ábendingar og athugasemdir við stjórnarskrárþátt málsins. Bent hefur verið á að ákvæði frumvarpsins gætu stangast á við ákvæði stjórnarskrárinnar, annars vegar hvað varðar framsal dómsvalds til erlendra aðila og hins vegar varðandi heimildir Alþingis til að skuldsetja þjóðina með ótímabundinni ríkisábyrgð á upphæðum, sem enginn getur lagt mat á með viðunandi hætti.

Athugasemdir af þessu tagi komu fram af hálfu þingmanna við fyrstu umræðu um málið í október og eins í nefndarálitum stjórnarandstæðinga, sem getið er um hér að framan. Þá fjallaði Sigurður Líndal prófessor um þetta með hófstilltum en vel rökstuddum hætti í Fréttablaðsgrein þann 19. nóvember, Ragnar H. Hall, hrl. í Morgunblaðinu þann 30. nóvember og Stefán Már Stefánsson, Lárus Blöndal og Sigurður Líndal í Morgunblaðinu þann 2. desember. Þorsteinn Einarsson, hrl. fjallaði svo um málið í grein í Morgunblaðinu í morgun og kemst að þeirri afdráttarlausu niðurstöðu að samþykkt frumvarpsins væri stjórnarskrárbrot. Við þetta má bæta, að fjölmargir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa gert þennan þátt að umtalsefni í ræðum við aðra umræðu málsins á þingi.

Og hver eru svörin? Hvar hafa þau komið fram? Hver eru gagnrök stuðningsmanna frumvarpsins vegna þeirra alvarlegu athugasemda og röksemdafærslu, sem komið hefur fram í þessum blaðagreinum og þingræðum?

Engin þörf á lögfræðilegum álitum?

Meirihluti stjórnarliða í fjárlaganefnd sýndi að vísu ákveðna viðleitni í þessu máli nú í vikunni. Þann 1. desember var haldinn sérstakur fundur í fjárlaganefnd um þennan þátt málsins og til fundarins voru boðaðir fjórir lögfræðingur, sem allir kenna eða hafa kennt stjórnskipunarrétt. Þeir voru Eiríkur Tómasson, Björg Thorarensen, Ragnhildur Helgadóttir og Sigurður Líndal. Rétt er að geta þess að þau tvö fyrstnefndu áttu þátt í því að semja frumvarpið fyrir ríkisstjórnina.

Fréttir af þessum fundi eru nokkuð misvísandi en fram hefur komið að Eiríkur, Björg og Ragnhildur voru þeirrar skoðunar að frumvarpið stangaðist ekki á við stjórnarskrá. Sigurður var annarrar skoðunar. Ekki hefur komið fram í þinginu eða fjölmiðlum hvernig þremenningarnir komust að niðurstöðu sinni eða hvernig þau svara rökum þeirra, sem eru þeim ósammála. Fram hefur komið að Sigurður var sá eini sem lagði fram skriflegan rökstuðning á nefndarfundinum en eftir því sem mér skilst kom fram að hinum hefði ekki unnist tími til að setja fram skriflegar álitsgerðir. Tillaga kom fram frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni um að leitað yrði eftir skriflegum álitum og til þess gefinn tími en meirihluti stjórnarsinna í nefndinni taldi það óþarft.

Til að gæta fyllstu sanngirni er rétt að geta þess, að nú stefnir í að eftir slíkum álitum verði leitað af hálfu nefndarinnar milli 2. og 3. umræðu. Það verður gert að kröfu stjórnarandstöðunnar á þingi og óhætt er að segja að stjórnarliðar voru afar tregir til að fallast á þetta atriði.

Er hægt að segja að ekkert nýtt hafi komið fram?

Ég hef hér í dæmaskyni nefnt fjölmörg atriði í Icesave-umræðunni, sem komið hafa fram á síðustu vikum. Þetta eru ekki léttvæg atriði, þvert á móti. Þetta eru atriði sem snerta kjarna málsins eins og það er nú statt, annars vegar varðandi fyrirvara Alþingis frá því í sumar og hins vegar stjórnarskrárþátt málsins, sem hefur breyst í grundvallaratriðum frá því sem var í sumar. Ég hef ekki farið yfir allar fréttir eða umfjöllun í fjölmiðlum varðandi málið og nýjar upplýsingar sem snerta það, einstaka þætti þess, málsmeðferð varðandi samningagerðina eða breyttar efnahagslegar forsendur.

Ég hef líka gert grein fyrir því að engin raunveruleg svör eða gagnrök hafa komið fram af hálfu stjórnarliða á þingi eða stuðningsmanna þeirra utan þings. Þeir fáu sem tekið hafa til máls hafa ýmist endurtekið fullyrðingar um að ekkert hafi breyst eða ekkert hafi komið fram sem breyti skoðun þeirra, en ekkert bólar á röksemdafærslu í því sambandi. Hafi einhver lesandi þessa pistils orðið var við að reynt hafi verið að svara þeirri gagnrýni, sem fram hefur komið varðandi fyrirvarana og stjórnarskrárþáttinn, þá bið ég viðkomandi að koma ábendingum um það til mín hið fyrsta.

Málflutningur stjórnarliða í þessa veru er auðvitað bara átakanlegur. Þeir eru löngu komnir í rökþrot og reyna að snúa sig út úr erfiðri stöð með fullyrðingum um málþóf stjórnarandstöðunnar. Slíkur málflutningur dæmir sig bara sjálfur og sýnir að stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar í málinu hafa það vondan málstað, að þeir reyna ekki einu sinni að verja hann.