EES-samningurinn er í engri hættu

Eftir að gjaldeyrishöftunum var komið á sl. haust í kjölfar bankahrunsins var því haldið fram að EES-samningurinn kynni að vera í hættu vegna þeirra þar sem um væri að ræða brot gegn ákvæðum hans. Þeir sem héldu þessu fram voru harðir Evrópusambandssinnar eins og Árni Páll Árnason, núverandi félagsmálaráðherra, sem líta gjarnan á samninginn sem hindrun í vegi þess að koma Íslandi inn í Evrópusambandið.

Þetta kom m.a. fram í máli Árna á fundi Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands um Evrópumál 30. apríl sl. Sagði hann Ísland með tímabundna undanþágu frá EES-samningnum að þessu leyti sem sýndi „ríka velvild ESB-ríkjanna gagnvart Íslandi.“ Skemmst er þó frá því að segja að gjaldeyrishöftin eru alls ekki í andstöðu við samninginn enda hefur hann ekki lent í nokkru uppnámi síðan þeim var komið á.

Fram kemur í EES-samningnum að heimilt sé við ákveðnar aðstæður að grípa til slíkra verndarráðstafana að höfðu samráði við sameiginlegu EES-nefndina. Um slíkar ráðstafanir er fjallað í 43. gr. samningsins en þar segir: „Leiði fjármagnsflutningar til röskunar á starfsemi fjármagnsmarkaðar í aðildarríki EB eða EFTA-ríki getur hlutaðeigandi samningsaðili gripið til verndarráðstafana á sviði fjármagnsflutninga.“

Ennfremur: „Eigi aðildarríki EB eða EFTA-ríki í örðugleikum með greiðslujöfnuð eða alvarleg hætta er á að örðugleikar skapist, hvort sem það stafar af heildarójafnvægi í greiðslujöfnuði eða því hvaða gjaldmiðli það hefur yfir að ráða, getur hlutaðeigandi samningsaðili gripið til verndarráðstafana, einkum ef örðugleikarnir eru til þess fallnir að stofna framkvæmd samnings þessa í hættu.“

Hræðsluáróður

Í Fréttablaðinu í dag dustar Eiríkur Bergmann Einarsson, stjórnmálafræðingur og fyrrum stjórnarmaður í Evrópusamtökunum, rykið af hræðsluáróðrinum um að EES-samningurinn kunni að vera í hættu og að þessu sinni ekki aðeins vegna gjaldeyrishaftanna heldur einnig ef Icesave-deilan verði ekki leyst. Þannig segir hann að verði Icesave-nauðungarsamningarnir ekki samþykktir eigi Evrópusambandið þann eina kost að segja samningnum upp!

Það er vitanlega þvert á móti svo að samningarnir sem gerðir voru við brezk og hollenzk stjórnvöld eru engan veginn í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins um innistæðutryggingar sem tekin var upp hér á landi í gegnum EES-samninginn. Við Íslendingar höfum einmitt viljað að farið verði eftir regluverki sambandsins við lausn Icesave-deilunnar en á það hafa viðsemjendur okkar ekki viljað fallast.

Eiríkur heldur því fram að Evrópusambandið hafi ekki aðhafst vegna þessara meintu brota Íslands gegn EES-samningnum vegna umsóknar landsins um inngöngu í sambandið. Þessi kenning heldur auðvitað engu vatni enda var gjaldeyrishöftunum t.a.m. komið á sl. haust eins og áður segir en ekki var sótt um inngöngu í Evrópusambandið fyrr en í lok júlí í sumar. Fram að því vissi enginn hvort af slíkri umsókn yrði.

Ef Evrópusambandið teldi gjaldeyrishöftin eða Icesave-deiluna raunverulega stofna EES-samningnum í hættu er alveg ljóst að það hefði fyrir löngu komið fram með afgerandi hætti. Það hefur hins vegar ekki gerzt. Gjaldeyrishöftin eru ráðamönnum í Brussel vafalítið lítt að skapi rétt eins og okkur Íslendingum sjálfum, en þeim er klárlega ljóst að þau eru í fullu samræmi við ákvæði EES-samningsins.

ESB-umsókn í hættu

Staðreyndin er einfaldlega sú að það er ekki EES-samningurinn sem er í nokkurri hættu heldur er það umsóknin um inngöngu í Evrópusambandið eins og reyndar kemur fram í máli Kristjáns Vigfússonar, aðjúnkts við Háskólann í Reykjavík, í umfjöllun Fréttablaðsins. Það er ástæðan fyrir upphlaupi Eiríks nú. Ef við Íslendingar beygjum okkur ekki fyrir kröfum brezkra og hollenzkra ráðamanna kann það að setja umsóknina í uppnám.

Ummæli Eiríks eru þannig einungis til marks um vaxandi áhyggjur íslenzkra Evrópusambandssinna af því að Íslendingar gangi nokkurn tímann í Evrópusambandið. Stutt er síðan Eiríkur sagði á almennum fundi um Evrópumál að hann teldi að ekki yrði af slíkri inngöngu í fyrirsjáanlegri framtíð og ef það gerðist yrði það sennilega vegna stundarbrjálæðis. Nokkuð sem vafalaust er mikið til í.

Ofan á áhyggjur af klofinni ríkisstjórn í afstöðunni til Evrópumálanna og vaxandi andstöðu Íslendinga við inngöngu í Evrópusambandið bætast nú áhyggjur Evrópusambandssinna af því að núverandi ríkisstjórn líði undir lok og að umsóknin um inngöngu í sambandið verði í kjölfarið hreinlega dregin til baka. Áhyggjur sem eiga fyllilega rétt á sér enda voru aldrei nokkrar forsendur fyrir þeirri umsókn.

En hafi Evrópusambandssinnar áhyggjur af gjaldeyrishöftunum og Icesave-deilunni eru vitanlega til einfaldar lausnir í þeim efnum; afnemum höftin sem allra fyrst og förum með Icesave-málið fyrir dómstóla.