Gjáin milli þings og þjóðar breiðari vegna Icesave en vegna fjölmiðla­laganna samkvæmt könnunum

Forsetaembættið

Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands

Fleiri Íslendingar eru andvígir Icesave-ríkisábyrgðinni en voru á móti fjölmiðlalögunum árið 2004. Samkvæmt könnun MMR fyrir Viðskiptablaðið vilja 70% Íslendinga að forsetinn neiti að staðfesta væntanleg lög um ríkisábyrgð, en í mái 2004 voru 64,5% andvíg fjölmiðlafrumvarpi þáverandi ríkisstjórnar. Vandséð er hvernig forsetinn kemst hjá því að neita að staðfesta væntanleg lög um ríkisábyrgð, ef hann ætlar að vera samkvæmdur þeim yfirlýsingum sem hann hefur sent frá sér, annars vegar 2004 og hins vegar í september síðastliðnum.

Í Viðskiptablaðinu sem kom í í dag kemur fram að 70% kjósenda vilja að Ólafur Ragnar Grímsson staðfesti ekki væntanlegt lög um ríkisábyrgð á Icesave-skuldum. Því yngri sem kjósendur eru því meiri en andstaðan við ríkisábyrgðina og því lægri tekjur því mótfallnari eru kjósendur. Þetta leiðir könnun MMR í ljós en samkvæmt henni telja liðlega 61% að þær breytingar sem gerðar hafa verið á fyrirvörunum sem samþykktir voru sem lög í sumar, séu til hins verra fyrir Ísland.

Í þessu sambandi er eftirtektarvert að skoða niðurstöðu könnunar sem Gallup gerði fyrir Norðurljós (forvera 365 sem á og rekur Stöð 2, Fréttablaðið, Bylgjuna, Vísir.is og fleiri miðla) í apríl og maí 2004 um fjölmiðlafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Eigendur Norðurljósa börðust gegn slíkri lagasetningu og héldu því fram að með slíkum lögum væri stöðum kippt undan rekstrinum. Samkvæmt könnuninni sögðust 64,5% vera andvíg frumvarpinu en rúm 24% voru því hlynnt.

Áskoranir

Fjölmiðlasambandið barðist gegn setningu fjölmiðlalaga og efndi til undirskriftarsöfnunar á netinu þar sem skorað var á forseta að að neita fjölmiðlalögunum staðfestingar og var það gert í gegnum sérstaka vefsíðu, líkt og InDefence-hópurinn gerir nú varðandi Icesave. Forsetanum voru afhentar áskoranirnar vegna fjölmiðlalaganna, sem síðar voru afnumin, 25. maí 2004. Alls skrifuðu 31.752 undir.

Nú hafa um 32.700 skrifað undir áskorun á forsetann að synja væntanlegum lögum um ríkisábyrgð vegna Icesave staðfestingar.

Það virðist því ljóst af þessu tvennu, annars vegar undirskriftasöfnun og hins af skoðanakönnunum, að mun meiri andstaða er við Icesave-frumvarp ríkisstjórnarinnar en var við setningu fjölmiðlalaganna.

Ólafur Ragnar Grímsson, forseti tók þá ákvörðun að staðfesta ekki fjölmiðlalögin og notaði það sem rök að mikil andstaða væri við þau. Í yfirlýsingu 2. júní 2004 sagði forsetinn meðal annars:

„Því miður hefur skort samhljóminn sem þarf að vera milli þings og þjóðar í svo mikilvægu máli. Fjölmiðlarnir eru sá hornsteinn í lýðræðisskipan og menningu okkar Íslendinga að ekki er farsælt að varanlega verði djúp gjá milli þingvilja og þjóðarvilja. Slíka gjá þarf að brúa.“

Forsetinn tók fram að í ákvörðun um að staðfesta ekki lögin fælist hvorki gagnrýni á Alþingi né á ríkisstjórn og ekki heldur efnisleg afstaða til laganna sjálfra:

„Eingöngu sú niðurstaða að farsælast sé fyrir okkur Íslendinga að þjóðin fái tækifæri til að kveða upp sinn dóm. Við búum að stjórnskipan, þar sem forseti Íslands og aðrir kjörnir fulltrúar sækja vald sitt og umboð til hennar. Þjóðin hefur samkvæmt stjórnarskránni síðasta orðið.“

Lög árituð með tilvísun

Alþingi samþykkti á sumarþingi ríkisábyrgð vegna Icesave með mjög ákveðnum fyrirvörum. Þessir fyrirvarar eru í nýju frumvarpi verulega breyttir eða þeir felldir út. Þegar Ólafur Ragnar Grímsson staðfesti lögin 2. september síðastliðinn gaf hann út sérstaka yfirlýsingu og sagðist staðfesta lögin með sérstakri áritaðri tilvísun til fyrirvara Alþingis. Slík áritun er án fordæma og á sér ekki stoð í stjórnarskrá. Einnig vísaði forsetinn til að samstaða hefði nást um málið á Alþingi.

Í yfirlýsingunni sagði Ólafur Ragnar meðal annars:

„Samstaða hefur náðst á Alþingi og utan þess um að afgreiða lögin í krafti þessara fyrirvara og Alþingi samþykkti þá með afgerandi hætti. Eðlilega er þó enn andstaða við málið meðal almennings eins og undirskriftir um 10.000 Íslendinga, sem forseta hafa borist, eru meðal annars til vitnis um.

Fyrirvararnir sem Alþingi smíðaði og samþykkti taka mið af sanngjörnum rétti þjóðarinnar, hagsmunum Íslendinga á komandi árum og alþjóðlegri samábyrgð.

Forseti hefur því ákveðið að staðfesta lögin með sérstakri áritaðri tilvísun til fyrirvara Alþingis. Um leið lætur forseti í ljósi þá ósk, að kraftar þings og þjóðar verði sameinaðir í því brýna verkefni að endurreisa íslenskt efnahagslíf, styrkja fjárhag heimilanna og stoðir atvinnuveganna.“